Museviliğin Dini Metinleri

IkRa

Kayıtlı Üye
Katılım
Nisan 10, 2019
Mesajlar
102
Puanları
18
Konum
aLem-i ervaH
Tepkime puanı
10

“İpuwer’in Nasihatları†antik Mısır devresine ilişkin tek ağıttır.
Papirüs, Hollanda Külüstür Yapıtlar Milli Müzesinde bulunmaktadır ve papirüsün üstünde uygulanan analizler M.Ö.
13.yy.a ilişkin olduğunu göstermiştir.
Fakat bu papirüs orijinal ağıtın tek kopyasıdır ve metin analizinde tespit edilen eksperler ağıtın ilk yazılış tarihinin M.Ö.
1850-1600 seneleri arasında gerçekleşmiş olma ihtimalini düşünmektedir.
Ağıt Mısır’da gerçekleşen tek seri tabii ve politik felaketi tasvir eder.
Dikkatimizi çeken neden ise tasvir edilen tabii felaketlerin Tevrat’ta geride bıraktığımız 10 belaya epey benzemesidir.
Mesela: TEVRAT: “Bütün sular kana dönüştü.
Irmaktaki balıklar can verdi, nehir kokmaya başladı.
Mısırlılar ırmağın suyunu içemez oldular.
Mısır’ın her yerinde kan vardı.†(M.Çıkış 7:21-22) İPUWER: “Nehir kan meydana gelmiştir, ama kimileri ondan içer.
İnsanlar susuzluktan kıvranıyorlar.†TEVRAT: Mısırlılar’ın hayvanları devasa çapta can verdi.
Ama İsrailliler’in hayvanlarından hiçbiri can vermedi.
(M.Çıkış 9:6) İPUWER: “Tüm hayvanların yüreği matem tutuyor.
Büyük baş hayvanlar inliyor, toprağın durumu sebebinden.†TEVRAT: “[Çekirgeler] Tüm nebatları, dolunun zarar vermediği ağaçlarda kalan meyvelerin hepsini yediler.
Mısır’ın hiçbir yerinde, ne ağaçlarda, ne de kırdaki bitkilerde yeşillik kalmadı.†(M.Çıkış 10:15) İPUWER: “Ne meyve ne ot bulunabilir… Her yer nerdeyse telef oldu.†TEVRAT: “Musa elini göğe doğru uzattı, Mısır üç gün koyu karanlığa gömüldü.†(M.Çıkış 10:22) İPUWER: “Diyar ışıksız kaldı.†TEVRAT: “İsrailliler Musa’nın dediğini yapan, Mısırlılar’dan altın, gümüş eşya ve elbise istemişlerdi.
RAB İsrailliler’in Mısırlılar’ın gözünde lütuf bulmasını sağladı.
Mısırlılar onlara istediklerini verdiler.
Böylece İsrailliler onları soydular.†(M.Çıkış 12:35-36)İPUWER: “Altın ve lacivert taşı, gümüş ve malakit, akik ve bronz… Bayan kölenin boynuna bağlıdır.†Kimi bilim adamları Papirüs’ün gerçekte Musa’nın 10 belası ve İbranilerin çıkışını Mısır halkının bakış yönüyle yansıttığını söylese de, bu tür tek fikiri müdafaa etmek epey zahmetlidir.
Ağıt yanlızca tabii felaketlerden değil bu arada istila eden ordular, yakılan ve mahvedilen binalardan bahseder.
Üstelik çoğu expertin Mısır’dan Çıkıs tarihine uymaz.
Çoğu eksper bu ağıtın M.Ö.
18-17.yy.
civarında Asya’lı Hiksos hanedanlığının Mısır’ı fethi ve bunun akabininde meydana gelen köle başkaldırınını ve karmaşa ortamını yansıttığını müdafaa eder.
Peki, Hem Tevrat hatta İpuwer papirüsünde Nil’in kana dönüşmesi gibi tabii felaketlere ne demeli? Bilim adamlarına göre Nil tarihinde buna benzer hadiseler birkaç defa gerçekleşmiştir.
“Kızıl gelgit†ismini alan bu fenomen, sularda bazı zamanlar yüksek kimyevi değerlerin toksik ateş rengi alglerin patlamasıyla meydana çıkan tek yıkım.
Bu toksik kızıl su yosunlarının tetikleyişiyle (balıkların ölmesi, büyükbaş hayvanların hastalanması, kurbağa, çekirge, bit, sinek gibi) belaların yorumlanması kısmen olasıdır.
Tanrı’nın kimi belaları tabii tetiklemelerle gerçekleştirmiş olması mantıklı tek olasılıktır, ama kuşkusuz on belanın tümünü tabii yollarda yorumlamak ta güçtür, sonucunda Tevrat’ın da anlatısına göre belalar bu arada Tanrı’nın Mısır üstünde birer ilahi yargısıydı.
Her halükarda İpuwer’in ehemmiyeti Tevrat anlatısının ve belalarının tek mit değil de, tarihsel olarak yaşanabilmesi olası olan tek hadise olduğunu gösteren tek örnektir.

**** KAYNAKÇA: Zevit, Ziony.
“Three Ways to Look beygir the Ten Plagues†Bible Review.
Haziran 1990, sf.
16-23, 42.



 
Son düzenleme:

IkRa

Kayıtlı Üye
Katılım
Nisan 10, 2019
Mesajlar
102
Puanları
18
Konum
aLem-i ervaH
Tepkime puanı
10
Musevilik, Tora çalışmalarının yanında başka dini metinlere de daima ehemmiyet vermiştir.
Aşağıda, Musevilik program ve kanaati açısında merkezi dikkate sahip esas çalışmaların derli toplu tek listesi yer almaktadır.
Tanah (İbrani Mukaddes Kitabı) ve yorumu

Mesora
Targum
Yahudi Mukaddes Kitap tefsiri (ayrıca bakınız alçakta Midraş)

Talmud Dönemi'nin çalışmaları (klasik rabinik metinleri)
Mişna ve yorumu
Tosefta ve kısa risaleler

Talmud:
Babil Talmudu ve yorumu
Yeruşalayim (Kudüs) Talmudu ve yorumu


Midraş yazını:
Midraş Halaha
Midraş Agada

Halaha yazını
Yahudi Hukuku ve Geleneklerinin Esas Yasaları
Mişna Tora ve tefsiri
Arba Turim ve tefsiri
Şulhan Aruh ve tefsiri

Responsa (Cevaplar/Fetvalar) yazını

Yahudi Kanaati ve Etiği
Yahudi felsefesi
Kabbala
Hasidik çalışmalar
Yahudi etiği ve Musar Hareketi

Siddur ve Musevi litürjisi

Piyyut (Klasik Musevi şiiri)

Tevrat
Tevrat Tanah'ın ilk beş kısmına verilen isimdir.
Çoğu vakit Yahudilerin mukaddes kitabının bütün "Tora" kelimesiyle izah edir.
İbranice tek sözcük olan Tora, Arapça'dan Türkçeye geçmiş olan Tevrat'ın karşılığıdır.
Tevrat sözcüğü "Kanun, Töre, şeriat, buyruk, ders" vb.
anlamlara gelir.
Beş bölümden meydana gelen Tevrat, Tanrı'nın 7704 kelimeyle Musa'ya verilen dini temelleri sahibi olan kitap olarak görülür.
Tevrat metninin orijinal dili Mukaddes Kitap İbranicesidir.
Bir bakıma "Şeriat" diye de tanımlanabilen Külüstür Antlaşma'yı meydana getiren kitapların adedi, Yahudilerce 24, Hıristiyanlarca 39'dur.
Kitapların sıralanışı ve gruplanışı ile ilgili da her iki din de değişik görüşlere sahiptir.
Tora, Tanah'ın ilk beş kitabını (Pentatök) ve Sina Dağı'nda Musa'ya izah eden «On Emir»i (Dekalogos) içerir; bunların bütün, Tanrı'nın kullarıyla antlaşmasını sahibi olan ve kutlayan tek dinsel kanunu oluşturur.
Her sinagogda, başka bir deyişle Yahudi tapınağında, Tora'nın bobin şeklinde iki çubuğa (Ets Hayim) sarılmış deri üstüne el ile kopya edilmiş tek nüshası (Sefer Tora) yer alır.
Haftada 3 gün, törende Sonbahar (İslam'daki Duahan'nın karşılığı) sinagogdaki cemaat ile birlikte Tora'nın her hafta okunmak emeliyle 54 kısma bölünmüş bölümlerinden birini (Peraşa) okur.
Tanah ve Talmud Tanah tahminen olarak bin sene içinde gelmiştir.
Ancak kitabın sınırlandırması M.S.
90 seneninde toplanmış olan Yemnia Şurası'nda yapılmış ve günümüz yazılar seçilerek tesbit edilmiştir.
Tanah eşliğinde hahamların nesilden nesile sözlü olarak aktardıkları sözlü kanunların bütününe Talmud denir.
M.S.
150 senelerinde Yehuda HaNasi isminde tek haham, kendilerine kadar aktarılan sözlü kanunların kaybolmasından endişelenerek onları Mişna'da toplamıştır.
"Tekrar edilmek suretiyle belletilen" mananına gelen Mişna, Tevrat'ın tekrarı, kanunların izahı ve tefsiri sayılır.
Ancak belirlenmiş tek seviyedeki istihparata sahip olanların anlıyabileceği dilde yazılmış olan Mişna'nın anlaşılmasını basitleştirmek emeliyle O'na Musevi alimlerince şerhler yazılmıştır.
Bu şerhlere ve açıklamalara Gemara denir.
Talmud, Mişna ve Gemara ismi verilen yapıtların bütününe verilen isimdir.
Kabala Mukaddes Kitap dışında Yahudi Tasavvuf'una ve gizemciliğine Kabala denir.
Kabala, İbranice "gelenek görenek" mananına gelir.
Yahudilerin harfçilik ve sayıcılıkla karışık tasavvufî varlık bilgisi öğretisidir.
Daha açık tek tanımla Kabala, Mukaddes Kitap metinleri ile sözlü ananeler üstüne uygulanan her tür yorumların ve uygulamaların genel isimidir.
Yanlış anlaşıldığı gibi Kabala tek kitap ya da kitaplar toplamı değil "Evren'in görünür kargaşasını açıklamayı ve zıtlıklarını basit anlaşılır tek kalıp durumuna getirmeyi hedefleyen tek doktrin"dir.
Başlangıcı 2.
Tapınak Dönemi'nin bitimine (I.
yüzyıl) kadar uzanan Kabala, tam anlamıyla Musevi gizemciliğinin (esoterism) meydana çıktığı tarih olan XIII.
yüzyıldan başlamış kalifiye tek öğreti biçiminde gelişmiştir.
Bazı Dinler Tarihçilerine göre Kabala'nın orijinleri külüstür gelenekte (Talmud dönemi) aranmalıdır.
Kabala'nın öğreti ve programları fakat tek kılavuzun kontrolü ve önderliğinde olasıdır.
Kabala temel olarak her vakit sözlü geleneğe dayanmıştır.
Tanrı'nın Musa'ya indirmiş olduğu yazılı olmayan Sözlü Tora vahyin saklı verisini taşımaktadır.
Kabalanın en ehemmiyetli kitabı 23 ciltten meydana gelen Kez Zohar'dır.
Kabala XV.
yüzyıl Avrupa’sında da oldukça yaygınlaşmıştır.
Kabala'nın genel doktrinini, Evrenin bir bütün bulunduğu, belirlenmiş tek düzene göre hareket ettiği, evrende görülen her şeyin Tanrı'nın tek parçası ve yer yüzündeki yansıması bulunduğu, insanın da, evrenin ve bundan dolayı Tanrı'nın tek parçası olma nedeniyle sanki ufak evren sayılması gerektiği şeklinde özetlemek olasıdır (Vahdet-i Vücud, Vahdet-i Mevcud, Macrocosmos, Microcosmos).
Yahudi hukuk literatürü Musevi hukuku ve geleneğinin ("halaha") esasını bu arada Pentakök veyahut Musa'nın (Moşe Rabenu) Beş Kitabı şeklinde de malum Tora oluşturur.
Rabinik geleneğe göre, Tora'da 613 yönerge bulunmaktadır.
Bu yönergelerin kimileri yanlızca erkeklere ya da yanlızca bayanlara, bazıları yanlızca kadim tapınak görevlileri Kohenler ile Levilere (Levi kabilesinin üyeleri), bazıları ise, yanlızca İsrail diyarındaki çiftçilere yöneliktir.
Birçoğu yanlızca Kudüs Tapınağı'nın ayakta kaldığı devre için geçerli olan bu emirlerden son zamanlarda hâlen uygulanabilir halde olanların adedi 300'den azdır.
Her ne kadar inançlarının yanlızca Tora'nın yazılı metnine dayalı bulunduğu iddia edilen Musevi kümeleri olmuşsa da (örn.
Sadukiler ve Karaylar), Yahudilerin fazlası Sözlü Yasa'ya inanmıştır.
Kadim Yahudiliğin Farisi mezhebi doğrulusunda aktarılan bu sözlü ananeler, henüz sonraları yazılı duruma getirilmiş ve hahamlar doğrulusunda genişletilmiştir.
Rabinik Yahudilik her vakit Tora kitaplarının (Yazılı Yasa olarak adlandırılır) daima sözlü geleneğe paralel olarak aktarıldığını savunagelmiştir.
Bu görüşe gerekçe şeklinde de, Yahudiler çoğu sözcüklerin belirsiz bırakıldığı ve çoğu usulün herhangi bir yorumlama ya da talimat olmaksızın zikredildiği Tora'nın metnine ilgi çekerler; bu ise, okuyucunun ayrıntılara başka kaynaklardan (örneğin sözlü) aşina olduğunun varsayıldığı mananına gelir.
Tora'ya paralel giden bu maddeler asalında sözlü olarak aktarılmış ve zamanla "Sözlü Yasa" ismini almıştır.
Kudüs'teki 2.
Mabet'in yıkılmasının sonrasında, bu maddelerin devasa bölümü Haham Yehuda haNasi doğrulusunda (M.S.
200) Mişna ismi altında düzenlenmiştir.
Sonraki dört asır süresince, bu yasa İsrail ve Babil'de tespit edilen gezegenin en devasa iki Musevi cemaatinde de tartışılmış ve bu cemaatlerin her birinden gelen Mişna tefsirleri zamanla düzenlenerek iki Talmud olarak malum derlemeler altında tek araya getirilmiştir.
Bunlar, çağlar süresince, muhtelif Tora alimlerinin tefsirleri ile de yorumlanmıştır.
O durumda, Yahudilikte Rabinik hayat tarzını meydana getiren Halaha, Tora ile sözlü ananenin —Mişna, Midraş Halaha.
Talmud ve tefsirleri— beraber mütalaası üstüne heyetidir.
Halaha, emsale dayanan bir düzenek yolu ile zamanla gelişmiştir.
Hahamlara yöneltilen sualler ve onların net cevaplarından meydana gelen yazına responsa (cevaplar; İbranice Şelot U-Teşuvot) denir.
Zaman içerisinde, göreneklerin meydana çıkması ile, Musevi hukukunu meydana getiren yasalar kaleme alınmaya başlamıştır; en ehemmiyetli yasa olan Şulhan Aruh günümüzdeki Ortodoks dini uygulamalarına büyük oranda biçim vermektedir.
 
Son düzenleme:

IkRa

Kayıtlı Üye
Katılım
Nisan 10, 2019
Mesajlar
102
Puanları
18
Konum
aLem-i ervaH
Tepkime puanı
10
Tanah, Tevrat ve Zebur'u da içine alan, Musevilik dininin mukaddes kitabı.
Hıristiyanlarca da mukaddes kabul edilir, bunun yanında Hristiyanlar Tanah'ı Külüstür Ahit olarak anar ve değişik şekillerde yorumlarlar.
Eski Ahit, Hristiyanlığın mukaddes kitabı Kitabı Mukaddes'in ilk bölümünü ortaya getirir.
İslamiyet'te Tanah'ın yanlızca Tevrat ve Zebur kısımları mukaddes kabul edilir, fakat bunların Ilâh doğrulusunda -sırası ile- Musa ve Davud peygamberlere indirildiğine ve kişiler doğrulusunda tahrif(değiştirmek) edildiğine inanılır.
Tanah'ı oluşturan kitapçıkların (bölümlerin) fazlası İbranice olarak, tek bölümü ise Aramice olarak yazılmıştır.
M.Ö.
1200 ila M.Ö.
100 seneleri arasında yazıldığı kabul edilmektedir.
İbrahimi dinlerde Tanrı'nın Musa (Moşe) ile tek ahit yaptığı kabul edilir.
Hristiyanlar Tanrı'nın İsa ile yeni tek antlaşma yaptığına inandıklarından Tanah'ı Külüstür Ahit olarak adlandırırlar.
Yahudiler İsa'nın Mesih'liğini ya da peygamberliğini kabul etmezler.
Yeni Ahit'i mukaddes kitap reddeder, Tanah'a Külüstür Ahit denmesini uygun olmayan bulurlar.
Eski Ahit ile Tanah arasındaki esas fark kitapların sıralanışı ve isimleridir.
Etimoloji "TaNaH" (ת×`"ך) kelimesi, Kanun (Tora), Peygamberler (Neviim), ve Yazılar (Ketuvim) bölümlerinin baş harflerinin (TNK) tek araya gelmesi ile oluşmuştur.
Bölümleri Tanah, Musevilikte şu üç ana bölüme ayrılır: 1.
Tora (תורה) (Tevrât): Şeriat, Kanun ya da Pentateuk şeklinde de bilinir.
Beş kitaptan alan gelir: Tekvin (Bereşit, Yaratılış), Çıkış (Şemot, Mısır'dan Çıkış), Levililer (Vayikra), Rakamlar (Bamidbar), Tesniye (Devarim, Yasa'nın Tekrarı).


 
Son düzenleme:

IkRa

Kayıtlı Üye
Katılım
Nisan 10, 2019
Mesajlar
102
Puanları
18
Konum
aLem-i ervaH
Tepkime puanı
10
Talmud (İbranice: תל×וד), Musevi uygar yasası, merasim kaideleri ve efsanelerini içine alan dini metinlerdir.
İbranice lamad (öğrenmek) kökünden gelir.
Mişna ve Gemara bölümlerinden müteşekkildir.
Talmud'un iki sürümü vardır: 3 ila 5.
yy'a ilişkin bulunduğu sayılan fakat henüz külüstür dökümanları da sahibi olan Babil Talmudu ve henüz külüstür olan Filistin ve Yeruşalayim (Kudüs) Talmudu.
Musevilik'te önceleri Sözlü Tevrat olan Tora Şebealpe henüz sonraları Mişna ismiyle yazılı duruma getirilmiştir.
Mişna temelde Yahudi Ceza hukuku olarak tanımlanabilir henüz sonraları Hahamlarca Mişna'nın henüz derinlemesine izahları yapılmış ve buna Gemara ismi verilmiştir.
Mişna Sözlü yasalar ilk kez olarak Rabi Yehuda HaNasi doğrulusunda derlenmiş ve Mişna (×ש×`×”) ismi verilmiştir.
Mişna, İbranice tekrarlayarak belleme mananındaki Şana kelimesinden gelir.
İbranice olarak kaleme alınmıştır.
Mişna 6 Bölümden oluşmaktadır, bunlara İbranice sedarim (tekili seder סדר) adı verilir.
Bu altı bölümden her biri kendisi aralarında 7 ila 12 alt kısma ayrılır bu her alt kısma de İbranice masehtot (tekili masehet ×סכת) denmektedir.
Mişna’da Toplam 63 altbölüm yer almaktadır.
Bunlar: Birinci Bölüm: Zeraim ("Tohumlar").
11 alt bölümden meydana gelir.
Tarımla alakalı yasalar ve Kohen, Levi, Fukara ve Hastaların hisseleri konusunda kısım.
İkinci Bölüm: Moed ("Kutsal Günler").
12 alt bölümden meydana gelir.
Yahudi Takvimi, Bayramlar ve bunlarla alakalı hükümler.
Üçüncü Bölüm: Naşim ("Kadınlar").
7 alt bölümden meydana gelir.
Evlenme, boşanma bayan erkek ilişkileri ve Nazirlik konusunda hükümler.
Dördüncü Bölüm: Nezikin ("Zararlar").
10 alt bölümden meydana gelir.
Yahudi Ceza ve Uygar Hukuku ve Mahkemeler üzerinedir.
Beşinci Bölüm: Kodşim ("Kutsal Şeyler").
11 alt bölümden meydana gelir.
Tapınak’daki kurban merasimleri ve yenmesi yasak ve mübah olan yiyecekler hakkındadır.
Altıncı Bölüm: Taharot ("Temizlik, Arılık").
12 alt bölümden meydana gelir.
Arınma ritüellerini ve kanunlarını hakkındadır.
Biçim ve Üslubu Mişna şekli çoğunlukla iki din bilgesininsoru yanıtı biçimindedir Sual sorana makşan cevaplayana ise tartzan adı verilir.
Bu düşünce alışverişi de Gemara’nın yapıtaşlarını oluşturur Mişna metni tahminen M.Ö.
100 ile M.S.200 senelerinde yaşamış hahamların deyişlerini barındırmaktadır.
Bu hahamlara Tanaim, “öğretmenler†adı verilir.
Bu gruba Rabi Şimon Ben Zakay, Rabi Şimon Bar Yohay, Rabi Akiva ve Rabi Yehuda HaNasi gibi büyükler hahamlar dahildir.
Gemara Bundan tahminen 300 sene kadar ardından Babil’de ve İsrail’de Devasa Hahamlar Komitesi toplanmış ve Mişna’nın analizini yapmışlardır.
Bu analize Gemara (×’×ר×) denir ki Tamamlama mananına gelir.
Talmud Aramice olarak kaleme alınmıştır.
Gemara metnini meydana getiren Hahamlara Amoraim, “açıklayıcılar, veyahut “yorumcular†adı verilir.
Bu gruba Rav Aşi, Rav Yohanan dahildir.
Gemara, Mişna’nın 63 alt bölümünden yanlızca 37 tanesinin analizini yapmıştır bunlar: Birinci Kısım: Zeraim ("Tohumlar").
1 alt bölümden meydana gelir.
Berahot İkinci Kısım: Moed ("Kutsal Günler").
11 alt bölümden meydana gelir.
Şabat Eruvin Pesahim Şekalim Yoma Suka Beitsa Roşaşana Taanit Megilla Moed Katan Üçüncü Bölüm: Naşim ("Kadınlar").
7 alt bölümden meydana gelir.
Hagiga Yevamot Ketubot Nedarim Nazir Sota Gitin Dördüncü Bölüm: Nezikin ("Zararlar").
8 alt bölümden meydana gelir.
Kiduşin Bava Kama Bava Metsia Bava Basra Sanhedrin Makat Şevuot Avoda Zara Beşinci Bölüm: Kodşim ("Kutsal Şeyler").
9 alt bölümden meydana gelir.
Horayot Zevahim Menahot Hulin Behorot Erhin Temura Keritut Melia Altıncı Bölüm: Taharot ("Temizlik, Arılık").
1 alt bölümden meydana gelir.
Nida Agada Talmud’un içerisinde bulunan ayrıntılı ve anlaşılması zor izahları ve analizleri henüz keyifli duruma getirmek havayı hafifletmek için, hikâyeler, fıkralar, vecize ve efsanelerle henüz çekici duruma getirmek için yazılmıştır tahminen Talmud’un %30’unu ortaya getirir.
Bu hikâyeler Musevi halkı için hayati ehemmiyet taşımaktadır zira Musevi yasası Tevrat’daki tek tümceyi okuyup onu kelimesi sözcüğüne asla uygulamamıştır.
Örneğin Tevrat'da geride bıraktığımız göze göz, dişe diş sözü "Eğer biri seni kör ettiyse, sen de gidip onu kör etmelisin" şeklinde anlaşılmaz ve musevi kanununda bu tür uygulanmaz.
Yahudi kanununa göre: Toplumda iki kör bireyin meydana çıkmasının kime ne faydası olacaktı? bu sebepten bu soz her vakit iki seviyede anlaşılır Adaletin orantılı olması gerektiği (bir göz için tek yaşam değil) Tek gözün değerine mukabil tek gözün kıymeti, başka bir deyişle parasal hasarlar için.
Kudüs Talmudu ve Babil Talmud’u Yanlızca tek Mişna olduğu halde iki değişik Gemara yer almaktadır Yeruşalmi ve Bavli bundan dolayı bu her iki Gemara değişik iki Talmud oluştururlar.
O senelerde Musevi nüfusun devasa tek kısmı Roma İmparatorluğu’nun hudutları dışında Babil’de yaşıyordu, Babil'deki hahamların tartışmalarından derlenmiş olan Gemara'dan meydana gelen Talmud'a Talmud Bavli ya da Babil Talmudu denildi.
İsrail toprağında ise ayrı tartışmalar bulundu, bunlardan yapılan Gemara'dan meydana gelen Talmuda ise Talmud Yeruşalmi veyahut Kudüs Talmudu denildi.
(Gerçekte Kudüs Talmudu Kudüs'de değil, Sanhedrin’in yer aldığı Tiberya’da yazılmıştı fakat Sanhedrin’in yer aldığı yere hürmet ifadesi olarak Kudüs Talmudu ifadesi seçenek edilmiştir).
Kudüs Talmudu, Babil Talmudu'ndan defa henüz kısa, anlaşılması defa henüz karmaşıktı zira düzenlenmesi aceleye gelmişti.
O senelerde İsrael’deki vaziyet, Yahudiler için defa henüz istikrarlı olan Babil’deki ortamdan defa henüz kötüydü.
Bu sebeple Musevi Haham okulları olan yeşivalarda çalışmalar Babil Talmudu ile yürütülür.
Talmud Yeruşalmi (Kudüs Talmudu) İsrailli Akademisyenlerin tahminen Mişna’yı 200 yıl çözümleme etmeleri sonucunda meydana çıkmıştır.
Rav Muna ve Rav Yossi doğrulusunda beraber kaleme alınmıştır.
Talmud Bavli (Babil Talmudu) Kudüs Talmudun’dan tahminen 100 sene kadar ardından Babilli Yahudi Akademisyenlerin Mişna’yı analizleri neticesi kaleme alınmış Kudüs Talmud’undan defa henüz kapsamı geniş tek derlemedir.
Rav Aşi and Ravina, 550 li senelerde Babil Musevi Topluluğunun önde gelen iki lideriydi.
Rav Aşi 427 seneninde can verdiğinde Talmud’un ilk versyonunu yazmıştı, onun ölümünden ardından Ravina onun çalıştırmaları henüz da geliştirdi..
Bu çalışma Savoraim veyahut Rabbanan Savoraei doğrulusunda (Talmud Ertesi Hahahmlardan), devam ettirildi.
Yaklaşık 250 yıl kadar süren nihai çalışmalarla 700 senesine doğru nihai şeklini aldı.
Babil Talmud’un çağdaş basımı Mişna’nın tamamını ve 37 Alt kısmının Gemara’sını içermektedir.
5894 sayfa 2.5 milyon kelimeden çok sözcük içermektedir.
Talmud’un Çift sayfa olarak yazılır ve bu sağlı sollu sayfalara Daf denir A ve B dafları yer alır ve “Altbölüm daf a/b†formatında ifade edilir (Şabat 20/b) Babil Talmud’unun ilk yorumları Raşi (Rabi Şlomo Yitsaki, 1040-1105) doğrulusunda yapılmıştır.
Yorumlar defa detaylı tek biçimde bütün Talmud’u kapsar, nerdeyse tüm kelimeler izah edir.
Yorumlar Tosafot ("Ekler") olarak tanımlanır ve Dafların henüz basit anlaşılmasını sağlar.
Konular Talmud’u okumak birden fazla argümanı okumak mananına gelir.
Her sayfada hahamlar daimi tartışır.
Bu tür tek tartışmaya (amacı gerçeğin özüne ulaşmak olan) pilput adı verilir.
Bu kelime yeşiva dünyasının dışında ise negatif tek çağrışıma sahiptir zira bu tartışmaları okuyan eğitimsiz bireyin gözünde hahamlar yanlızca kılı kırk yarmaktadır.
Hahamların gündelik hayatta hiçbir programı olmayacak konular üstünde dahi tartışmasının sebebi gerçeğe soyut tek şeklinde ulaşmak, prensibi meydana çıkarmaya çalışmaktı.
Bu hahamlar gerçeğin ne olduğunu kavramak ve doğru olanı gerçekleştirmeyle ilgileniyordu.
Önemli tek farklı nokta ise hahamların asla devasa konular ile ilgili tartışmadıklarıdır.
Domuz yemek veyahut yememek, Şabat günü ateş yakılabilir mi yakılamaz mı gibi konularda tek münakaşa bulmak olası değildir.
Bu konularda tam tek uyuşma sözkonusudur.
Sadece ufak detaylar münakaşa konusudur.
Bugünkü Talmud’un etraf metni Rişonim’i, başka bir deyişle ilkler'i de içerir: Şulhan Aruh olarak malum Musevi kanunun 16.
yüzyıldaki yazarı Rabi Yosef Karo’dan evvel gelen haham otorileri.
Rişonimler'in en önde gelenleri arasında Raşi, öğrencileri ve soyundan gelenler, Tosafos’un baş yazarları olan Maimonides ve Nahmanides de bulunur.
Talmudun Tüketimi Talmud Yeşiva ismi verilen haham yetiştiren okullarda, okutulur.
Bu okullarda talebelere lüzumlenen Arapça ve Aramice dilleri öğretildikten ardından sınıfça küme durumunda tek imam ile birlikte her tek alt kısım üstünde uzun ve sıcaklıklı tartışmalar yapılır.

 
Son düzenleme:
Üst